1. Co to jest grypa i co ją wywołuje?

Grypa jest gwałtownie występującą chorobą infekcyjną górnych dróg oddechowych o potencjalnie poważnym przebiegu. Wywoływana przez zakażenie wirusami grypy typu A, B lub C. Zakażenie wirusem typu C cechuje się łagodnym przebiegiem u dorosłych i nieco poważniejszym u dzieci. Po przechorowaniu grypy spowodowanej wirusem typu C w organizmie może rozwinąć się trwała odporność na te wirusy. Wirusy grypy typu A i B odpowiedzialne są natomiast za okresowo występujące pandemie grypy. Te typy wirusa grypy są zdolne do częstych spontanicznych mutacji, co ogranicza zdolności organizmu człowieka do tworzenia swoistych przeciwciał przeciwko nim. Przeciwciała skierowane przeciwko jednemu typowi lub podtypowi wirusa grypy nie zapobiegają zakażeniom innym podtypem lub typem wirusa. Powoduje to większą zakaźność i szybsze rozprzestrzenianie się choroby.

Zakażenie grypą szerzy się głównie drogą kropelkową. Pierwsze objawy występują średnio po ok. 2 dniach, a początek choroby jest gwałtowny i szybko narastający. Nasilenie objawów grypy może być różne, od łagodnych, przypominających przeziębienie, do ciężkiej niewydolności oddechowej, szczególnie u osób w podeszłym wieku. Typowymi objawami grypy jest wysoka gorączka, często przekraczająca 38-39°C, ból głowy i dotkliwe bóle mięśniowo-szkieletowe całego ciała, a także uczucie ogólnego rozbicia i zmęczenia. Wysoka temperatura ustępuje zwykle po 3 dniach, rzadziej przedłuża się do 4-9 dni. U osób starszych choroba zwykle trwa dłużej. Kaszel i osłabienie może przedłużać się do 2 tygodni.

Powikłania grypy mogą być bardzo poważne, dlatego jeżeli podejrzewamy u siebie tą chorobę, należy zgłosić się do lekarza, który postawi diagnozę i zaleci odpowiednie postępowanie.

2. Co to jest przeziębienie i co je wywołuje?

Przeziębienie jest z reguły łagodnie przebiegającą chorobą infekcyjną górnych dróg oddechowych przenoszoną drogą kropelkową. Przeziębienie mogą wywołać setki różnych rodzajów wirusów, z czego najpopularniejsze grupy to rhinowirusy, coronawirusy i wirusy paragrypy. Tak duża różnorodność czynników zakażających sprawia, że każdy z nas podatny jest na przeziębienie przez całe życie, a reinfekcje również są powszechne. Przeziębienie jest główną przyczyną wizyt u lekarza, a także absencji w szkole i w pracy. Wysoka zapadalność to charakterystyczna cecha epidemiologiczna przeziębienia. Większość dorosłych przeziębia się średnio 2–4 razy w roku, większość dzieci 8–9 razy. Charakterystyczne dla przeziębienia jest jego sezonowość. Zachorowania najczęściej występują w okresie jesiennym, zimowym i wiosennym.

Typowymi objawami przeziębienia są wodnisty katar, kichanie, obrzęk błony śluzowej nosa oraz kaszel. Może wystąpić podwyższona temperatura (z reguły nie przekraczająca 38°C), ból głowy, gardła oraz bóle całego ciała. Podwyższona temperatura utrzymuje się maksymalnie 3 dni, ból gardła i nieżyt nosa ok. 7 dni, a kaszel nawet 2-3 tygodnie. Przeziębienie zazwyczaj rozwija się stopniowo, a objawy nasilają się powoli.

3. Jak odróżnić przeziębienie od grypy?

Zarówno przeziębienie jak i grypa są chorobami wirusowymi, rozwijającymi się w obrębie górnych dróg oddechowych i przenoszonymi drogą kropelkową. Objawy grypy i przeziębienia wydają się podobne, ale istnieją pomiędzy nimi pewne różnice.

Przeziębienie jest chorobą o zdecydowanie łagodniejszym przebiegu, które przemija samo, a jego objawy można łagodzić dostępnymi bez recepty lekami. W celu dobrania właściwych leków i sposobu postępowania, a także aby uniknąć przypadkowego przedawkowania (wiele leków to mieszaniny takich samych substancji czynnych, których nie powinno się powielać), należy poradzić się farmaceuty w aptece. W razie pojawienia się niepokojących objawów (wydzielina ropna w kącikach oczu, ból ucha, ból zatok, zielony lub żółty katar trwający powyżej 7 dni), wysokiej gorączki (utrzymującej się powyżej 38°C) oraz w przypadku przedłużania się choroby, należy skontaktować się z lekarzem.

Grypa jest poważniejszą chorobą, która stosunkowo często powoduje powikłania i gdy zaistnieje jej podejrzenie, należy
niezwłocznie udać się do lekarza. Lekarz postawi diagnozę, a także oceni ryzyko powikłań, biorąc pod uwagę takie czynniki jak wiek i istniejące choroby. Zapisze leki łagodzące objawy choroby, a także wypisze zwolnienie z pracy. Bardzo ważne jest, żeby w przebiegu grypy pozostać w domu, aby zminimalizować ryzyko powikłań oraz zarażania kolejnych osób.

Tabela: Porównanie częstości występowania typowych objawów przeziębienia i grypy
Objawy Przeziębienie Grypa
Gorączka i dreszcze Rzadko, temperatura nie przekracza zwykle 38°C Często, zwykle przekracza 38-39°C
Ból głowy Rzadko Często
Bóle mięśniowe / bóle całego ciała Łagodne Zwykle o dużym nasileniu, występują bardzo często
Zmęczenie, ogólne osłabienie Czasami, zwykle o łagodnym nasileniu Bardzo często, czasami ma postać skrajnego wyczerpania na początku choroby, ale może się utrzymywać w łagodniejszej postaci nawet 2-3 tygodnie
Zatkany nos Zatkany nos Często Czasami
Kichanie Bardzo często Czasami
Kaszel Często, zwykle o łagodnym nasileniu Bardzo często, może mieć duże nasilenie
Ból gardła Bardzo często Czasami

Przeziębienie jest chorobą o stosunkowo krótkim i łagodnym przebiegu. Nie istnieją leki, które w istotny sposób skracają czas przeziębienia lub leczą jego przyczyny. W celu złagodzenia objawów choroby można zastosować dostępne bez recepty leki. W wyborze właściwych pomoże farmaceuta w aptece. W przypadku zaostrzenia się objawów lub przedłużającej się choroby, należy skontaktować się z lekarzem.

Grypa jest ostrą chorobą zakaźną dróg oddechowych. Może mieć łagodny przebieg, jak również być przyczyną hospitalizacji i zgonów z powodu powikłań. W przypadku podejrzenia grypy, należy skontaktować się z lekarzem, który zadecyduje, czy konieczne będzie wprowadzenie leków przeciwwirusowych, działających przyczynowo, czy wystarczy odpowiednie postępowanie i zastosowanie leków łagodzących objawy.

Antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego nie pomogą zwalczyć przeziębienia i grypy. Lekarz może zadecydować o ich podaniu, jeżeli zdiagnozuje pojawienie się bakteryjnych powikłań, takich jak zapalenie zatok lub zapalenie ucha środkowego.

Zarówno w przeziębieniu, jak i w grypie, postępowanie powinno obejmować odpoczynek, czyli leżenie w łóżku, a w razie potrzeby zwolnienie z pracy/szkoły, picie odpowiedniej ilości płynów (szczególnie jeżeli przeziębieniu towarzyszy gorączka), np. wody mineralnej niegazowanej albo herbaty; nie powinno się pić napojów gazowanych. Doraźne zmniejszenie objawów można uzyskać dzięki inhalacjom ciepłego, nawilżonego powietrza oraz poprzez płukanie nosa i zatok roztworem soli fizjologicznej. Należy również zaprzestać palenia papierosów i unikać przebywania w środowisku dymu tytoniowego.



Tabela: Wybrane rodzaje leków łagodzących przebieg przeziębienia i grypy.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne Działają na bóle związane z przeziębieniem i grypą, takie jak bóle głowy, gardła, bóle mięśniowo-szkieletowe i inne. Działają również przeciwgorączkowo.
Leki przeciwkaszlowe Hamują odruch kaszlu. Powinny być stosowane wyłącznie przy suchym kaszlu, ponieważ mogą zahamować odksztuszanie wydzieliny, co może prowadzić do powikłań bakteryjnych.
Leki wykrztuśne Mogą zmniejszać gęstość wydzieliny i ułatwiać jej odksztuszanie lub drażnić receptory kaszlowe w błonie śluzowej, powodując odruch kaszlu. Powinny być stosowane w przypadku mokrego kaszlu.
Leki zmniejszające obrzęk nosa Stosowane miejscowo lub doustnie, powodują skurcz mięśni naczyń krwionośnych, przez co obkurczają śluzówkę nosa i zatok, zmniejszają obrzęk i ułatwiają oddychanie

5. Jakie są możliwe powikłania przeziębienia i grypy?

Powikłania przeziębienia są stosunkowo rzadkie i w większości obejmują wtórne infekcje. Nikły procent (1–2 proc.) przeziębienia wikła się zakażeniem bakteryjnym w postaci zapalenia zatok przynosowych i zapalenia ucha środkowego, które wymagają konsultacji lekarskiej i prawdopodobnie leczenia antybiotykiem. Jeżeli ropny katar (zielony lub żółty) oraz ból twarzy lub zębów utrzymują się powyżej 7 dni, może to oznaczać wtórną infekcję bakteryjną, z którą należy zgłosić się do lekarza.

Powikłania grypy mogą być bardzo poważne i przede wszystkim dotyczą osób starszych oraz chorujących na inne choroby układowe. Niektóre powikłania mogą zakończyć się zgonem, jeżeli leczenie zostanie wdrożone zbyt późno. Dlatego w przypadku podejrzenia grypy, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Do najpoważniejszych powikłań grypy należy zapalenie płuc i oskrzeli, zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia oraz zapalenie opon mózgowych.

Rozdział „Grypa i przeziębienie” opracowano na podstawie:

Is It a Cold or the Flu, National Institute of Allergy and Infectious Diseases, August 2014, www.niad.nih.gov
Mrozińska M et al., Przeziębienie, Przewodnik Lekarza 9/2003 Vol. 6
Mejza F, Przeziębienie, Medycyna Praktyczna online, 2011 (http://grypa.mp.pl/przeziebienie/61668,przeziebienie) Batura-Gabryel H et al., Grypa, Przewodnik Lekarza 8/2007 Vol. 10
Flu and Colds: Patient Information, American Family Physician, October 1, 2004
(http://www.aafp.org/afp/2004/1001/p1341.html)