1. W jaki sposób działają szczepionki?

Szczepionki to preparaty zawierające ściśle określone, zmodyfikowane mikroorganizmy patogenne lub ich fragmenty oraz substancje wspomagające, które po wstrzyknięciu lub podaniu doustnym stymulują naturalne mechanizmy obronne organizmu, prowadząc do wytworzenia odporności.

Układ odpornościowy człowieka jest odpowiedzialny za jego obronę przed atakującymi organizm patogenami. Działanie układu odpornościowego opiera się na wielu elementach. Wrodzona odpowiedź, nazywana również nieswoistą, opiera się m.in. na działaniu barier oraz substancji niszczących drobnoustroje obecnych np. w ślinie czy łzach. Odpowiedź nabyta, nazywana również swoistą, opiera się na produkcji specyficznych przeciwciał unieszkodliwiających czynnik chorobotwórczy. Przeciwciała są swoiste, to znaczy mogą rozpoznać i unieszkodliwić tylko jeden, ściśle określony rodzaj patogenu.
Aby takie swoiste przeciwciała mogły zostać wyprodukowane, organizm człowieka musi zetknąć się z danym patogenem – co w większości przypadków oznacza konieczność przejścia danej choroby. To dlatego niektóre choroby, takie jak ospa, różyczka czy świnka, przechodzi się tylko raz w życiu – organizm uczy się, jak sobie radzić z wirusem w trakcie choroby i nabywa odporności. Niestety wiele chorób ma przebieg niebezpieczny dla życia oraz wiąże się z powikłaniami.

Szczepionki mają za zadanie wykształcić odporność bez konieczności przechodzenia choroby. W szczepionce podawany jest osłabiony lub zabity wirus, który nie jest w stanie wywołać objawów, albo też ilość podanego wirusa jest niewystarczająca do spowodowania choroby.

2. Jak działają szczepionki na grypę i dlaczego trzeba je powtarzać co roku?

Swoista odpowiedź immunologiczna jest tak precyzyjna, że działa wyłącznie przeciwko jednemu, specyficznemu szczepowi wirusa. Wirusy grypy bardzo łatwo ulegają mutacjom, przystosowując się do zmieniającego się środowiska. Co roku inny szczep wirusa grypy dominuje i powoduje większość zachorowań. Naukowcy zrzeszeni w międzynarodowych organizacjach (takich jak WHO) starają się przewidzieć, na podstawie obserwowanych trendów, jaki wirus będzie dominował w nadchodzącym sezonie i z wyprzedzeniem przygotować odpowiednią szczepionkę. Szczepionka daje odporność tylko przeciwko temu jednemu, ściśle określonemu typowi wirusa, dlatego w kolejnym roku należy zaszczepić się na nowo.

Szczepionki przeciwko grypie sezonowej dostępne w Polsce zawierają zabitego wirusa grypy lub tylko jego białka zewnętrzne
Taki wirus nie jest zdolny do zakażenia i nie może wywołać choroby. Jednak podaniu szczepionki mogą towarzyszyć działania niepożądane, związane z reakcją obronną organizmu. Należą do nich reakcje miejscowe, z reguły łagodne, takie jak ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia oraz reakcje ogólne, występujące rzadziej, takie jak niewielka gorączka, uczucie ogólnego rozbicia i ból głowy. Przed podaniem szczepionki lekarz omawia z pacjentem potencjalne działania niepożądane związane z lekiem oraz dokonuje oceny stosunku korzyści z zastosowania szczepionki (całkowite uodpornienie, łagodniejsze przejście choroby lub uniknięcie powikłań) do potencjalnego ryzyka.


Rozdział „Szczepienia na grypę” opracowano na podstawie:

Wysocki J, Szczepionki i ich działanie; Medycyna Praktyczna online, 2010
(http://pediatria.mp.pl/szczepieniaochronne/52624,szczepionki-i-ich-dzialanie)

Czy szczepionki przeciwko grypie są bezpieczne?; Medycyna Praktyczna online, 2009
(http://grypa.mp.pl/grypasezonowa/48077,czy-szczepionki-przeciwko-grypie-sa-bezpieczne)

Influenza Virus Vaccine (Intradermal Route, Intramuscular Route); Mayo Clinic 2015
(http://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/influenza-virus-vaccine-intradermal-route-intramuscular-route/description/drg-20071452)