1. Co to są wirusy?

Wirusy zbudowane są z krótkich odcinków kwasu nukleinowego (DNA lub RNA), zamkniętych w białkowej otoczce.

Wirusy to zakaźne, potencjalnie patogenne cząsteczki organiczne, które są niezdolne do samodzielnego metabolizmu oraz podziałów poza komórką żywiciela. Z tego powodu, oraz ze względu na ich nieskomplikowaną budowę, przez dekady trwały dyskusje, czy wirusy można uznać za organizmy żywe – do dziś jest to temat kontrowersyjny.

Wirusy zbudowane są z krótkich odcinków kwasu nukleinowego (DNA lub RNA), zamkniętych w białkowej otoczce. Wirusy mają różne kształty, mogą być kuliste lub podłużne, albo mogą mieć bardzo złożoną budowę.

Mimo to, wirusy są tak małe, że do momentu wynalezienia mikroskopu elektronowego, nie można było ich w żaden sposób zobrazować ani obejrzeć.

2. W jaki sposób wirusy atakują komórki gospodarza?

Po pokonaniu barier ochronnych organizmu gospodarza, cząstki wirusa przedostają się do jego komórek (w przypadku wirusów powodujących grypę lub przeziębienie, są to komórki nabłonka wyściełającego układ oddechowy). Następnie materiał genetyczny wirusa zostaje wbudowany w DNA gospodarza. Zawarte w komórce enzymy, odpowiedzialne za powielanie DNA i odczyt informacji genetycznej, nie są w stanie odróżnić genów wirusa od genów gospodarza. Dzięki temu, oprócz DNA i białek gospodarza, w zakażonej komórce powstaje DNA i składniki białkowe wirusa. Można powiedzieć, że wirus „podrzuca” gospodarzowi swoje geny niczym kukułcze jajo.

Zakażona komórka produkuje w wielkich ilościach DNA wirusa i białka jego otoczki. Ze składników tych powstają nowe cząsteczki wirusa. Po pewnym czasie liczba cząstek wirusowych w zakażonej komórce robi się olbrzymia: dochodzi do rozpadu do rozpadu komórki i uwolnienia milionów nowych cząstek wirusowych na zewnątrz. Mogą one teraz zakażać kolejne komórki organizmu

Uszkodzenie komórek powoduje wywołanie reakcji immunologicznej gospodarza, która może objawiać się np. gorączką i bólem. W zależności od miejsca zakażenia, inne objawy mogą się różnić.

3. Wirusy a przeziębienie i grypa

Zwykła grypa sezonowa najczęściej atakuje dzieci oraz osoby starsze, co tłumaczy się słabszym układem odpornościowym u tych osób.

Zarówno przeziębienie, jak i grypa są wywoływane przez wirusy, co oznacza, że nie działają na nie antybiotyki. W większości przypadków, w ich przebiegu stosuje się przede wszystkim leczenie objawowe, m.in. w celu obniżenia gorączki i zmniejszenia bólu głowy, zmniejszenia kataru i uczucia zatkanego nosa, zahamowania kaszlu lub ułatwienia odkrztuszenia zalegającej wydzieliny.

Gdy zaistnieje podejrzenie grypy należy udać się do lekarza. Lekarz potwierdzi lub odrzuci nasze przypuszczenia. Lekarz również oceni ryzyko powikłań, biorąc pod uwagę nasz wiek i istniejące już choroby. Zapisze leki łagodzące objawy choroby, a także wypisze zwolnienie z pracy.

Przeziębienie jest chorobą o łagodniejszym przebiegu. W dobraniu właściwych leków i postępowania pomoże farmaceuta w aptece. W razie pojawienia się niepokojących objawów, gorączki lub w przypadku przedłużania się choroby, kontaktować się z lekarzem. Więcej o przeziębieniu i grypie można znaleźć pod linkiem

4. Czy antybiotyki działają na wirusy? Jak leczy się choroby wirusowe?

Antybiotyki nie są skuteczne w przypadku zakażeń wirusowych. Działają wyłącznie na bakterie, a także, w niektórych przypadkach, na grzyby. Wirus, aby się namnażać, potrzebuje komórki gospodarza i obecnych w niej enzymów. Leki przeciwwirusowe działają na kluczowe enzymy niezbędne do namnażania się i rozprzestrzeniania wirusa oraz na inne mechanizmy związane z wnikaniem wirusa do komórek.

W leczeniu grypy, leki przeciwwirusowe stosuje się przede wszystkim w cięższych przypadkach i w razie wystąpienia powikłań oraz u osób z grup ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Decyzję o zastosowaniu leku przeciwwirusowego powinien zawsze podjąć lekarz, po zbadaniu pacjenta. Leki przeciw wirusowi grypy nie będą działać na inne wirusy, w tym wywołujące przeziębienie, ani na bakterie.

W leczeniu przeziębienia, które jest najczęstszą chorobą wirusową, nie stosuje się leków przeciwwirusowych. Choroba zwykle przebiega łagodnie i mija w ciągu kilku dni. Można zastosować dostępne bez recepty leki łagodzące objawy choroby – w tym celu należy poradzić się farmaceuty w aptece.

5. Jakie inne choroby wywoływane są przez wirusy?

Oprócz grypy i przeziębienia, przez wirusy wywoływane są takie choroby jak:

  • Ospa wietrzna
  • Świnka (zapalenie przyusznic)
  • Różyczka
  • Opryszczka
  • Półpasiec
  • Mononukleoza
  • Wirusowe zapalenie wątroby (typu A, B, C)
  • Biegunka rotawirusowa
  • Ebola, Zika, AIDS

Nie wszystkie wirusy przenoszą się drogą kropelkową czy przez dotyk. Niektóre przenoszą się wyłącznie przez kontakt z krwią i innymi wydzielinami osoby zakażonej, kiedy nasze bariery ochronne są uszkodzone, przez kontakt z kałem, na skutek ukąszenia owada lub drogą płciową.

Rozdział „Wirusy a grypa i przeziębienie” opracowano na podstawie:

Taylor MW, Viruses and Man: A History of Interactions, Ch2 in What is a virus?, ©Springer International Publishing Switzerland 2014

Villarreal LP, Are Viruses Alive?; Scientific American, December 2004

Pellet et al., Basics of virology, Ch2 in Handbook of Clinical Neurology, Vol. 123, Neurovirology, © 2014 Elsevier

PONIŻSZY ARTYKUŁ NIE JEST PORADĄ LEKARSKĄ ANI JEJ NIE ZASTĘPUJE.